Saturday, November 21, 2026

Xác định vị trí Chi khu Thiện Giáo trước năm 1975 và đối chiếu hiện trạng

Qua việc đối chiếu những thông tin lịch sử đã được đề cập trong cuộc trao đổi trước, tôi xác định hướng nghiên cứu có cơ sở nhất là: Chi khu Thiện Giáo nằm tại quận lỵ Ma Lâm, thuộc khu vực phố Lâm Hòa, huyện Thiện Giáo trước năm 1975, tỉnh Bình Thuận ngày nay (địa giới hành chính hiện nay thuộc tỉnh Lâm Đồng).

Điểm quan trọng cần phân biệt là ba địa điểm có thể nằm gần nhau nhưng không nhất thiết trùng nhau:

  1. Trụ sở hành chính Quận Thiện Giáo.

  2. Khu quân sự Chi khu Thiện Giáo, nơi Tiểu đoàn 230 và các lực lượng phòng thủ đóng quân.

  3. Khu đất xây dựng đài tưởng niệm các chiến sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 7–8/4/1975.

Việc xác định chính xác ranh giới của từng khu đất cần dựa trên bản đồ địa chính, bản đồ quân sự cũ và hồ sơ đất đai, chứ không thể chỉ dựa vào vị trí đài tưởng niệm hiện nay.

1. Căn cứ lịch sử xác định vị trí

Có ba nguồn tư liệu đáng chú ý.

Nguồn thứ nhất – Tài liệu lịch sử địa phương của tỉnh Bình Thuận

Trong tài liệu Ngân hàng (cơ sở dữ liệu) tên đường và công trình công cộng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận, ban hành kèm Quyết định 3136/QĐ-UBND ngày 13/11/2018, phần lịch sử huyện Hàm Thuận ghi rõ:

  • Chi khu Thiện Giáo đóng tại thị trấn Ma Lâm, tức quận lỵ.

  • Chi khu án ngữ tỉnh lộ 8, nay là Quốc lộ 28.

  • Tuyến đường này nối Phan Thiết với Di Linh, Lâm Đồng.

  • Chi khu đồng thời kiểm soát hành lang đường sắt Mương Mán – Tháp Chàm.

Đây là chứng cứ địa lý quan trọng nhất mà tôi tìm được trong đợt khảo cứu này. Nó xác nhận vị trí ở Ma Lâm, chứ không phải một địa điểm khác mang tên Thiện Giáo.

Vusta

Nguồn thứ hai – Tư liệu kỷ niệm 50 năm giải phóng Hàm Thuận

Bài viết đăng ngày 14/3/2025 trên trang Trường THCS Hồng Sơn ghi cụ thể rằng cuộc tiến công ngày 8/4/1975 diễn ra tại Chi khu quận lỵ Thiện Giáo, thuộc khu phố Lâm Hòa, Ma Lâm.

08/4/2025)

Đây là căn cứ để thu hẹp phạm vi từ toàn thị trấn Ma Lâm xuống khu phố Lâm Hòa.

Nguồn thứ ba – Báo Nhân Dân, ngày 20/12/2007

Bài báo về việc tìm kiếm và an táng hài cốt liệt sĩ cho biết:

  • Địa điểm tìm kiếm nằm tại cánh đồng khu phố Lâm Hòa, thị trấn Ma Lâm.

  • Vị trí này nằm trong vành đai bảo vệ Chi khu quân sự quận Thiện Giáo.

  • Ngày 18/12/2007, đã tìm thấy 27 bộ hài cốt liệt sĩ cùng di vật.

Điều này cho thấy phạm vi quân sự của Chi khu trước đây không chỉ là một tòa nhà hay một cụm công sự nhỏ, mà còn có khu vực vành đai bảo vệ rộng hơn.

Báo Nhân Dân điện tử

2. Vị trí trên bản đồ hiện nay

🏛️
📍
Use two fingers to move the map
Use ctrl + scroll to zoom the map
Khu phố Lâm Hòa – Ma Lâm cũ4.7•Cultural landmarkOpen
People's Committee of Hàm Thuận Commune3.1•Local government officeClosed

Bản đồ định vị khu vực Lâm Hòa và trung tâm hành chính hiện nay, không phải bản đồ ranh giới quân sự năm 1975. Điểm trụ sở UBND là mốc đối chiếu hiện trạng, không được coi là vị trí chính xác của Chi khu.

Địa chỉ hành chính hiện nay đã thay đổi đáng kể:

Thời kỳ

Địa danh

Trước 1975

Quận lỵ Thiện Giáo, Ma Lâm, tỉnh Bình Thuận

Sau 1975

Thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận

Trước 1/7/2025

Thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận

Từ 1/7/2025

Xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng

Theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 năm 2025, thị trấn Ma Lâm được sáp nhập cùng xã Thuận Minh và xã Hàm Đức để thành lập xã Hàm Thuận.

xaydungchinhsach.chinhphu.vn+1

Mốc hành chính hiện nay

People's Committee of Hàm Thuận Commune

230 Đường 8/4, KP. Lâm Hòa TT, Hàm Thuận, Lâm Đồng, Vietnam

Đây là một mốc hành chính hiện đại tại khu vực Lâm Hòa, có thể sử dụng để đối chiếu địa hình và mạng lưới đường phố.

Lưu ý: Không có căn cứ để khẳng định trụ sở UBND hiện nay nằm đúng trên nền nhà quận trưởng hoặc trung tâm Chi khu năm 1975.

3. Đối chiếu địa lý năm 1975 với hiện nay

Có thể dựng lại cấu trúc không gian lịch sử theo các lớp sau:

A. Trục giao thông chiến lược

Tỉnh lộ 8 trước đây, nay là Quốc lộ 28, là trục giao thông chính nối Phan Thiết với Di Linh. Chi khu được bố trí tại vị trí có khả năng kiểm soát trục đường này.

B. Khu dân cư Lâm Hòa

Đây là khu vực được tài liệu địa phương xác định là nơi diễn ra trận đánh và cũng là khu vực có vành đai bảo vệ Chi khu. Hiện nay khu vực mang tính chất khu dân cư và đô thị Ma Lâm.

C. Hành lang đường sắt

Tuyến đường sắt Mương Mán – Tháp Chàm từng là một yếu tố địa lý quan trọng trong việc xác định vị trí chiến lược của Chi khu. Tuy nhiên, cần bản đồ đường sắt cũ để xác định chính xác khoảng cách từ khu quân sự đến đường ray.

4. Đài tưởng niệm và khu đất Chi khu: cần phân biệt

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong việc xác định vị trí.

Theo thông tin ông đã cung cấp trước đây, đài tưởng niệm các chiến sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 7–8/4/1975 được xây dựng trong khuôn viên Quận Thiện Giáo.

Kết hợp thông tin này với tư liệu lịch sử, có thể đưa ra giả thuyết:

  • Đài tưởng niệm nằm trong khu đất gắn với cơ sở hành chính của quận Thiện Giáo trước năm 1975.

  • Khu Chi khu quân sự nằm tại khu vực quận lỵ Ma Lâm, trong cùng không gian trung tâm.

  • Vành đai bảo vệ quân sự có thể mở rộng ra các khu đất lân cận thuộc Lâm Hòa.

Tuy nhiên, chưa có bản đồ thể hiện ranh giới hàng rào, vị trí các lô cốt và diện tích trụ sở quận trưởng để chứng minh ba khu vực này hoàn toàn trùng nhau.

Một chi tiết lịch sử cần tránh nhầm lẫn: 27 bộ hài cốt được tìm thấy năm 2007 thuộc trận tập kích tháng 3/1969, không phải những người hy sinh trong trận đánh tháng 4/1975.

Báo Nhân Dân điện tử+1

5. Những thay đổi về sử dụng đất

Trước năm 1975

Hiện nay

Trung tâm hành chính quận Thiện Giáo

Trung tâm hành chính xã Hàm Thuận

Chi khu quân sự và hệ thống công sự

Không còn chức năng quân sự của Chi khu cũ

Vành đai bảo vệ và khu vực chiến đấu

Khu dân cư, đất đô thị và các công trình dân sự

Tỉnh lộ 8

Quốc lộ 28, còn gắn với tên đường 8/4 tại khu vực

Quận lỵ Ma Lâm

Khu vực trung tâm xã Hàm Thuận

Đây là sự chuyển đổi về chức năng không gian: từ một trung tâm hành chính – quân sự trong thời chiến sang khu dân cư và trung tâm hành chính dân sự.

Tuy nhiên, bảng trên mô tả sự chuyển đổi chức năng ở cấp khu vực, không phải kết quả kiểm kê từng thửa đất. Muốn xác định chính xác khu đất nào được chuyển thành công trình công cộng, khu dân cư hay đất tư nhân, phải có hồ sơ địa chính qua các thời kỳ.

6. Những tài liệu cần có để xác định chính xác đến từng thửa đất

Tôi cho rằng nên tập trung vào bốn loại tài liệu:

  1. Bản đồ hành chính quận Thiện Giáo năm 1970–1975: xác định vị trí trụ sở quận, Chi khu và các khu phố.

  2. Bản đồ quân sự Chi khu Thiện Giáo: xác định hàng rào phòng thủ, lô cốt mẹ, nhà quận trưởng, doanh trại, cột cờ và cổng ra vào.

  3. Bản đồ địa chính Ma Lâm: đối chiếu thửa đất trước và sau năm 1975.

  4. Ảnh hàng không hoặc ảnh vệ tinh lịch sử: so sánh sự thay đổi của khu đất qua các giai đoạn.

Đặc biệt, cần đề nghị cơ quan lưu trữ và chính quyền địa phương tra cứu:

  • Hồ sơ lịch sử Đảng bộ huyện Hàm Thuận.

  • Hồ sơ địa giới và địa chính thị trấn Ma Lâm.

  • Tài liệu của Ban Chỉ huy Quân sự địa phương.

  • Hồ sơ xây dựng và quản lý đài tưởng niệm tại khuôn viên Quận Thiện Giáo.

7. Kết luận và mức độ xác minh

Kết quả xác định vị trí

Địa điểm lịch sử

Đã xác nhận

Ma Lâm, khu vực Lâm Hòa, huyện Thiện Giáo trước năm 1975.

Trục giao thông

Đã xác nhận

Tỉnh lộ 8, nay là Quốc lộ 28.

Vị trí vành đai quân sự

Có tư liệu hỗ trợ

Khu vực Lâm Hòa, được ghi nhận trong tài liệu về việc tìm kiếm hài cốt năm 2007.

Ranh giới chính xác của Chi khu

Chưa xác minh

Chưa có bản đồ quân sự hoặc địa chính đủ chi tiết để xác định tọa độ từng công trình và ranh giới khu đất.

Nhận định của tôi: Có đủ căn cứ lịch sử để xác định Chi khu Thiện Giáo thuộc khu vực trung tâm Ma Lâm, tập trung ở địa bàn Lâm Hòa. Nhưng chưa nên công bố một tọa độ GPS hoặc diện tích cụ thể là vị trí chính xác của toàn bộ Chi khu khi chưa có bản đồ gốc.

8. Hướng nghiên cứu tiếp theo tôi đề nghị

Tôi muốn đi sâu thêm một bước: dựng lại sơ đồ Chi khu Thiện Giáo ngày 8/4/1975, đối chiếu với vị trí các công trình hiện nay.

Đặc biệt, cần xác định năm vị trí:

  1. Nhà Quận trưởng Thiện Giáo.

  2. Lô cốt mẹ.

  3. Doanh trại Tiểu đoàn 230.

  4. Cột cờ trung tâm Chi khu.

  5. Đài tưởng niệm hiện nay.

Việc này sẽ giúp chúng ta không chỉ xác định Chi khu nằm ở đâu, mà còn tái dựng được không gian trận đánh ngày 8/4/1975.

Tôi muốn hỏi ông một chi tiết có giá trị rất lớn đối với nghiên cứu này: Ông có hình ảnh hiện nay của đài tưởng niệm hoặc ảnh chụp khuôn viên Quận Thiện Giáo cũ tại Ma Lâm không?

Nếu ông gửi ảnh, tôi có thể đối chiếu các công trình, đường đi và địa hình để xây dựng sơ đồ vị trí lịch sử, đồng thời phân biệt rõ đâu là khu hành chính cũ và đâu là khu phòng thủ của Tiểu đoàn 230.

No comments:

Post a Comment